دانش سرمایه‌گذاری

دانش سرمایه‌گذاری

ارائه مدل بهینه‌سازی سبد سرمایه‌گذاری با لحاظ شوک سیاسی در بازار سرمایه ایران: رویکردی مبتنی بر تحلیل پوششی داده‌ها و شاخص مالمکوئیست

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد میرزائی 1
میثم دعائی 2
رضا غلامی جمکرانی 3
علیرضا داوودی 4
1 دانشجوی دکتری مهندسی مالی، گروه مالی و حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 استادیار، گروه مالی و حسابداری، واحد اسفراین، دانشگا ه آزاد اسلامی، اسفراین، ایران
3 دانشیار، گروه مالی و حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
4 دانشیار، گروه ریاضی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران
10.22034/jik.2025.78501.4751
چکیده
هدف این پژوهش، ارائه مدلی بهینه برای انتخاب سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه ایران با در نظر گرفتن شوک‌های سیاسی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر رفتار بازارهای مالی است. در این راستا، از روش تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) به‌همراه شاخص بهره‌وری مالم‌کوئیست استفاده شده تا ضمن سنجش کارایی نسبی شرکت‌های بورسی، تغییرات کارایی در طول زمان نیز تحلیل گردد. پژوهش حاضر در بازه زمانی ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۱ و بر اساس داده‌های شرکت‌های پذیرفته شده در بورس و فرابورس انجام شده است. برای شناسایی شاخص‌های مرتبط با شوک سیاسی، از مطالعات نظری، نظر خبرگان و ابزار پرسشنامه استفاده شد. سپس با ترکیب این متغیرها با شاخص‌های مالی، مدلی غیرپارامتریک جهت تحلیل و رتبه‌بندی سبد سهام طراحی شد. نتایج پژوهش نشان داد که شوک‌های سیاسی تأثیر معناداری بر عملکرد و کارایی سبد سرمایه‌گذاری دارند و مدل ارائه‌شده می‌تواند ابزار مناسبی برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران در شرایط بی‌ثبات سیاسی باشد. این مطالعه با نوآوری در روش‌شناسی و لحاظ مستقیم شوک سیاسی در فرآیند بهینه‌سازی پرتفوی، گامی نوین در ادبیات مالی کشور به شمار می‌رود.

عنوان مقاله English

Developing an Optimal Portfolio Optimization Model Considering Political Shocks in Iran's Capital Market: A Data Envelopment Analysis and Malmquist Index Approach

نویسندگان English

Mohammad Mirzaie 1
Meysam Doaie 2
Reza Qolami Jamkarani 3
Alireza Davoudi 4
1 PhD Student in Financial Engineering, Department of Finance and Accounting, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Finance and Accounting, Qom Branch, Islamic Azad University, Esfarayen, Iran
3 Associate Professor, Department of Finance and Accounting, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
4 Associate Professor, Department of Mathematics, Qom Branch, Islamic Azad University, Nishabur, Iran
چکیده English

The present study aims to develop an optimal model for portfolio selection in Iran’s capital market by incorporating political shocks as one of the key factors influencing financial market behavior. To achieve this, the study employs the Data Envelopment Analysis (DEA) method alongside the Malmquist Productivity Index to evaluate the relative efficiency of listed companies and track changes in performance over time. The research covers the period from 2009 to 2022 and is based on data from companies listed on the Tehran Stock Exchange and the Iran Fara Bourse. Political shock indicators were identified through a combination of literature review, expert opinion, and questionnaire tools. These variables were integrated with financial metrics to build a non-parametric model for analyzing and ranking investment portfolios. The results indicate that political shocks significantly affect the performance and efficiency of investment portfolios. The proposed model serves as a practical decision-making tool for investors operating under political uncertainty. This research contributes to the financial literature by introducing a novel methodology that explicitly accounts for political risk in the portfolio optimization process.

  • ابراهیمی، ابراهیم؛ ذوالفقارخانی، نسرین؛ نقشینه، نادر (۱۴۰۳). «بررسی تطبیقی تصمیمات تأمین مالی و ریسک سیاسی». دانش سرمایه‌گذاری، ۱۳(۱) (پیاپی ۴۹)، ۳۹۷-۴۲۰.
  • رضائی لوا، سعید؛ فلاح شمس، میر فیض؛ صانعی، مسعود؛ بنی هاشمی، شکوفه (۱۴۰۱). «سنجش عملکرد مالی ۵۰ شرکت برتر بورس اوراق بهادار با استفاده از مدل‌های غیرشعاعی تحلیل پوششی داده‌ها». مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار، ۱۳(۵۰)، ۱-۲۰.
  • مجتهدی، فاطمه؛ مجاوریان، سید مجتبی؛ حسینی یکانی، سید علی (۱۳۹۹). «تعیین پرتفوی بهینه با مدل‌سازی ریسک سیستماتیک: شرکت‌های صنایع غذایی منتخب بورس اوراق بهادار تهران». اقتصاد و توسعه کشاورزی، ۳۴(۴۸)، ۱۴۹-۱۶۱.
  • مرادی، م. (۱۳۹۶). بهینه‌سازی سبد سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از الگوریتم چرخه آب (WCA)، چشم‌انداز مدیریت مالی، ۷(۲۰)، ۹–۳۲.

 

  • Bernanke, B. S. (1983). Irreversibility, uncertainty, and cyclical investment. The Quarterly Journal of Economics, 98(1), 85-106.
  • Cumova, D., & Nawrocki, D. (2014). Portfolio optimization in an upside potential and downside risk framework. Journal of Economics and Business, 71, 68–89.
  • Dai, X., Zhang, J., & Wang, W. (2020). "Stock Market Prediction with Deep Learning: A Character-Level Convolutional Neural Network Approach." Journal of Finance and Data Science, 6, 20–28.
  • Dixit, A. K., & Pindyck, R. S. (1994). Investment under uncertainty. Princeton University Press.
  • Erdas, M. L. (2020). Developing a portfolio optimization model based on linear programming under certain constraints: An application on Borsa Istanbul 30 Index. TESAM Akademi Dergisi, 7(1), 115–141.
  • Farrell, M. J. (1957). "The Measurement of Productive Efficiency." Journal of the Royal Statistical Society: Series A (General), 120(3), 253–290.
  • Jakobsen, J. P. (2010). Political risk and its impact on investment decisions: An empirical study. Journal of International Business Studies, 41(4), 567-587.
  • Kazi, I., Ananzeh, M., Gunu, U., & Ahmed, A. (2022). Political risk and stock market volatility: Evidence from emerging economies. Economic Change and Restructuring, 55, 41–66.
  • Markowitz, H. M. (1952). "Portfolio Selection." Journal of Finance, 7(1), 77–91.