دانش سرمایه‌گذاری

دانش سرمایه‌گذاری

تبیین رفاه مالی از طریق مسیرهای دوگانه: تحلیل نقش میانجی سختی و رضایت مالی در رابطه بین سواد مالی و استرس مالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سری رفیق عبدالرزاق الدروغ 1
مهدی معدنچی زاج 2
فاطمه صمدی 3
1 گرو ه مدیریت مالی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگا ه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گرو ه مدیریت مالی، واحد تهران مرکزی، دانشگا ه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 گرو ه مدیریت مالی، واحد تهران شرق، دانشگا ه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jik.2025.24243
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکارهای روان‌شناختی–رفتاری مؤثر بر رفاه مالی، مدل مفهومی دوگانه‌ای را ارائه و آزمون می‌کند که نقش میانجی متوالی سختی مالی و رضایت مالی را در رابطه بین سواد مالی (عامل توانمندساز) و استرس مالی (عامل بازدارنده) با رفاه مالی بررسی می‌نماید.

روش‌شناسی: این مطالعه کاربردی و توصیفی–همبستگی مبتنی بر مدل‌سازی معادلات ساختاری (PLS‑SEM) است. جامعه پژوهش شامل دانشجویان و اساتید دانشگاه‌های دولتی و خصوصی شهر نجف (عراق) بوده و نمونه‌ای به حجم ۳۶۶ نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای گردآوری شد. برای اندازه‌گیری سازه‌ها از مقیاس‌های معتبر بین‌المللی استفاده شد و تحلیل داده‌ها با نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS انجام شد؛ آزمون معناداری از طریق بوت‌استرپینگ با ۵۰۰۰ بازنمونه صورت گرفت.

یافته‌ها: نتایج نشان دادند سواد مالی تأثیر منفی و معناداری بر سختی مالی دارد (β = −0.351, p < 0.001)؛ استرس مالی تأثیر مثبت و معناداری بر سختی مالی دارد (β = 0.483, p < 0.001). سختی مالی بر رضایت مالی اثر منفی و رضایت مالی بر رفاه مالی اثر مثبت و معنادار داشت. سواد مالی از طریق زنجیره سختی مالی → رضایت مالی اثر مثبت غیرمستقیم و استرس مالی از طریق همان زنجیره اثر منفی غیرمستقیم بر رفاه مالی داشت.

نتیجه‌گیری: رفاه مالی تحت تأثیر عوامل شناختی (سواد مالی) و هیجانی (استرس مالی) قرار دارد که از مسیر میانجی «کاهش/افزایش سختی مالی → تغییر رضایت مالی» منتقل می‌شود. طراحی برنامه‌های ترکیبی افزایش سواد مالی و کاهش استرس مالی توسط سیاست‌گذاران و نهادهای آموزشی و مالی توصیه می‌شود.
کلیدواژه‌ها
رفاه مالی؛ سواد مالی؛ استرس مالی؛ سختی مالی؛ رضایت مالی؛ مدل‌سازی معادلات ساختاری

عنوان مقاله English

Explaining Financial Well-being Through Dual Pathways: Analyzing the Mediating Role of Financial Hardship and Financial Satisfaction in the Relationship Between Financial Literacy and Financial Stress

نویسندگان English

sura Rafiq Abdulrazzaq Al-Darouq 1
mahdi madanchi zaj 2
fateme samadi 3
1 Department of Financial Management, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Financial Management, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Department of Financial Management, East Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective:
This study aims to explain the psychological-behavioral mechanisms that influence financial well-being. It proposes and tests a dual conceptual model that examines the sequential mediating roles of financial hardship and financial satisfaction in the relationship between financial literacy (an empowering factor) and financial stress (a hindering factor) with financial well-being.

Methodology:
This applied and descriptive-correlational study is based on Structural Equation Modeling (PLS-SEM). The research population consists of students and faculty members from public and private universities in Najaf City, Iraq. A stratified random sample of 366 participants was collected. Valid international scales were used to measure constructs, and data analysis was conducted using SPSS and SmartPLS software. The significance of the results was tested using bootstrapping with 5,000 resamples.

Findings:
The results showed that financial literacy has a significant negative effect on financial hardship (β = −0.351, p < 0.001), while financial stress has a significant positive effect on financial hardship (β = 0.483, p < 0.001). Financial hardship negatively impacts financial satisfaction, and financial satisfaction positively impacts financial well-being. Financial literacy indirectly affects financial well-being positively through the pathway of financial hardship → financial satisfaction, while financial stress indirectly impacts financial well-being negatively through the same pathway.

Conclusion:
Financial well-being is influenced by cognitive factors (financial literacy) and emotional factors (financial stress), which are transmitted through the mediating pathway of “reduction/increase in financial hardship → changes in financial satisfaction.” Policymakers and educational and financial institutions are recommended to design integrated programs that enhance financial literacy and reduce financial stress.

1.       فولادلو، ک.، نیسار، ت.، و سید، ج. (1402). نقش میانجی‌گری رضایت مالی در رابطه بین وضعیت مالی عینی و رفاه ذهنی: مرور نظام‌مند مطالعات پیشین. فصلنامه امور مصرف‌کنندگان، 57(2)، 345–364.
 
2.       حسینی، م.، احمدی، س.، و کریمی، ع. (1401). بررسی تأثیر استرس مالی بر کیفیت زندگی و رفتارهای مالی. فصلنامه پژوهش‌های اجتماعی و اقتصادی، 12(4)، 101–120.
 
3.       محقق‌زاده، ف.، صفری، م.، و یوسفی، ب. (1400). رابطه سختی مالی و رضایت مالی: تأثیر میانجی‌گری بر رفاه مالی افراد. فصلنامه اقتصاد و مدیریت، 11(3)، 55–72.
 
4.       رضایی، م.، فلاحی، س.، و ترابی، ر. (1402). نقش رضایت مالی در ارتقای رفاه مالی: یک مطالعه تجربی در جامعه ایران. فصلنامه رفاه اجتماعی، 19(1)، 25–40.
 
5.      Angel, S., James, A., & Williams, D. (2021). Financial hardship and its impact on well-being: A systematic review. Journal of Economic Behavior & Organization, 185, 24–35. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2021.03.002
6.      Ates, M., Kılıç, R., & Yılmaz, F. (2021). Financial literacy and its impact on financial behavior: Evidence from emerging markets. International Journal of Financial Studies, 9(3), 45–60. https://doi.org/10.3390/ijfs9030045
7.      Brüggen, E. C., Hogreve, J., Holmlund, M., Kabadayi, S., & Löfgren, M. (2017). Financial well-being: A conceptualization and research agenda. Journal of Business Research, 79, 228–237. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2017.03.013
8.      Chen, H., & Volpe, R. P. (2022). An analysis of personal financial literacy among college students. Financial Services Review, 7(2), 107–128.
9.      Danziger, S., & Ratner, R. K. (2022). Financial hardship and consumer decision-making: The role of emotions. Journal of Consumer Research, 48(1), 21–37. https://doi.org/10.1093/jcr/ucab040
10. Edin, K., & Shaefer, H. L. (2022). Extreme poverty in the United States: Understanding the new reality. Brookings Institution Press.
11. Fuladlu, K., Nisar, T., & Syed, J. (2023). Financial satisfaction as a mediator in financial well-being: A systematic review of literature. Journal of Consumer Affairs, 57(2), 345–364. https://doi.org/10.1111/joca.12345
12. Guan, J., Wang, H., & Zhang, Y. (2022). Financial stress and its consequences: A review of literature. Journal of Economic Psychology, 89, 102473. https://doi.org/10.1016/j.joep.2022.102473
13. Lusardi, A., & Mitchell, O. S. (2014). The economic importance of financial literacy: Theory and evidence. Journal of Economic Literature, 52(1), 5–44. https://doi.org/10.1257/jel.52.1.5
14. Ng, W., & Diener, E. (2019). What matters for financial satisfaction: The role of income, spending, and expectations. Journal of Happiness Studies, 20(6), 1821–1838. https://doi.org/10.1007/s10902-018-0024-1
15. OECD. (2020). OECD/INFE 2020 international survey of adult financial literacy. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/3c8d2af3-en