دانش سرمایه‌گذاری

دانش سرمایه‌گذاری

ارزیابی تأثیر سودآوری غیرواقعی بانک‌ها بر سیاست‌گذاری پولی بانک مرکزی در ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نیما شهبازی 1
عبداله پاکدل مغانلو 2
محمدجواد شیخ 3
عباسعلی دریائی 4
1 گروه مدیریت مالی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه حسابداری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
3 گروه حسابداری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
4 گروه حسابداری، دانشگاه بین المللی امام خمینی ، قزوین، ایران
10.22034/jik.2025.78768.4815
چکیده
بانک‌ها به‌عنوان واسطه‌های مالی نقش مهمی در ثبات پولی و کارایی نظام مالی دارند؛ با این حال، رفتارهای حسابداری غیرواقعی می‌تواند آثار قابل‌توجهی بر سیاست‌گذاری پولی برجای گذارد. هدف پژوهش بررسی تأثیر سودآوری غیرواقعی بانک‌ها بر شدت اتکا به ابزارهای سیاستی بانک مرکزی در ایران است. جامعه آماری شامل ۲۱ بانک پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران بوده و دوره زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ مورد بررسی قرار گرفته است. روش تحقیق ترکیبی است؛ در بخش کمی از مدل پانل پویا با رویکرد گشتاورهای تعمیم‌یافته استفاده شده و بخش کیفی برای برآورد واقعی میزان حساب‌آرایی در تسهیلات، از نظر خبرگان با ابزار پرسشنامه نیمه‌ساختاریافته بهره گرفته شده است. در سناریوی اول که مبتنی بر داده‌های گزارش‌شده رسمی است، نتایج نشان داد سودآوری غیرواقعی با ضریب ۰٫۱۸۷ و سطح اطمینان ۹۹ درصد اثر مثبت و معناداری بر شدت اتکا به سیاست‌های پولی دارد. در سناریوی دوم که بر اساس اصلاح داده‌ها با نظرات خبرگان انجام شد، سهم واقعی تسهیلات غیرجاری پنهان‌شده حدود ۲۳٫۴ درصد برآورد و پس از تعدیل شاخص سود غیرواقعی، ضریب این متغیر به ۰٫۲۵۴ افزایش یافت که نشان‌دهنده تقویت قابل‌توجه اثر آن است. سایر متغیرها نیز رفتاری مشابه سناریوی اول داشتند. مقایسه دو سناریو نشان می‌دهد لحاظ‌کردن حساب‌آرایی پنهان، نقش سودآوری غیرواقعی را در افزایش وابستگی بانک‌ها به منابع بانک مرکزی برجسته می‌کند و این عامل می‌تواند سیاست‌گذاری پولی را به سمت مداخله بیشتر سوق دهد. به‌طور کلی، یافته‌ها بر اهمیت شفافیت گزارشگری مالی بانک‌ها و توجه سیاست‌گذاران به اثرات رفتارهای سودسازی غیرواقعی در طراحی سیاست‌های پولی تأکید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
سودآوری غیرواقعی بانک­ها
تسهیلات غیر جاری
حساب­آرایی
سیاست­گذاری پولی
بانک مرکزی

عنوان مقاله English

Assessing the Impact of Unrealized Bank Profitability on Central Bank Monetary Policy in Iran

نویسندگان English

Nima Shahbazi 1
Abdolah Pakdel Moghanlu 2
Mohammad Javad Sheikh 3
Abbas Ali Daryaei 4
1 Department of Financial Management, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Accounting, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran
3 Department of Accounting, Kharazmi University, Tehran, Iran
4 Department of Accounting, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
چکیده English

Banks, as financial intermediaries, play a crucial role in monetary stability and the efficiency of the financial system; however, unrealized accounting practices can have significant effects on monetary policy. This study aims to examine the impact of unrealized bank profitability on the reliance of banks on central bank policy instruments in Iran. The statistical population includes 21 banks and financial institutions listed on the Tehran Stock Exchange, covering the period 2011–2023. A mixed-methods approach was employed; the quantitative part utilized a dynamic panel model with a generalized method of moments, while the qualitative part estimated the actual extent of earnings management in non-performing loans based on expert opinions using a semi-structured questionnaire. In the first scenario, based on officially reported data, results indicated that unrealized profitability had a positive and significant effect (coefficient = 0.187, 99% confidence level) on banks’ reliance on monetary policy instruments. In the second scenario, incorporating adjustments based on expert assessments, the estimated share of hidden non-performing loans was approximately 23.4%, and after recalculating the unrealized profitability index, its coefficient increased to 0.254, reflecting a stronger impact. Other variables behaved similarly to the first scenario. Comparing the two scenarios demonstrates that accounting manipulations amplify the role of unrealized profitability in increasing banks’ dependency on central bank resources, potentially prompting greater policy intervention. Overall, the findings highlight the importance of transparency in bank financial reporting and the need for policymakers to consider the effects of unrealized earnings on monetary policy design.

کلیدواژه‌ها English

Unrealized bank profitability
non-performing loans
earnings management
monetary policy
central bank

  1. 1.       رحمتی، محمد و جباری کهنه‌شهری، امید. (۱۴۰۲). بررسی سیاست‌های پولی و نقش بانک مرکزی در ثبات اقتصاد کلان. هفتمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، حسابداری، بانکداری و اقتصاد ایران.

    2.       رفیعی، ثریا؛ امامی، کامران؛ غفاری، فاطمه. (۱۳۹۸). تأثیر سیاست‌های پولی بر عملکرد بانک‌ها با استفاده از مدل تعادل عمومی پویای تصادفی. پژوهشنامه اقتصادی، ۱۹(۷۲)، ۱–۳۶.

    3.       سرگلزایی، مهدی. (۱۴۰۲). نقش بانک‌ها در اثرگذاری سیاست‌های پولی بر متغیرهای کلان اقتصاد در مدل تعادل عمومی پویای تصادفی. مجله اقتصاد کلان کاربردی، ۱۰(۳)، ۱۵–۴۲.

    4.       طالبی، علی؛ موسویان، سید عباس؛ توکلی، محمدجواد. (۱۳۹۹). ابزارهای سیاست‌های پولی و اعتباری بانک مرکزی در اقتصاد مقاومتی. جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی، ۱۷(۳۴)، ۲۵۳–۲۷۶.

    1. عزیزی، محمدجواد، یوسفی، حسن، و سلطانی، سعید. (1398). تأثیر تسهیلات غیرجاری و حسابداری خلاق بر خلق سودهای موهوم در نظام بانکی ایران. مطالعات حسابداری و حسابرسی، 25(3)، 85–104.

    6.       محمودی‌نیا، داوود. (۱۳۹۸). سیاست‌های پولی بانک مرکزی و نقش آن در بروز بحران‌های بانکی اقتصاد ایران در چارچوب شاخص تعدیل‌شده فشار بازار پول. پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، ۲۷(۸۹)، ۶۱–۹۶.

    1. محسن‌زاده کرمانی، علی. (1394). تحلیل دلایل افزایش معوقات بانکی در ایران با تأکید بر ضعف نظارت بانکی. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، 3(9)، 45–66.

    8.       نظرپور، محمدنقی و حقیقی، مهدی. (۱۳۹۲). نقش بانک مرکزی در اعمال سیاست پولی به وسیله بازار بین‌بانکی. اقتصاد اسلامی، ۱۳(۴۹)، ۵۹–۸۴.

    1. Adrian, T., Erceg, C. J., Kolasa, M., Lindé, J., McLeod, R., Veyrune, R. M., & Zabczyk, P. (2024). New perspectives on quantitative easing and central bank capital policies. IMF Working Paper No. 2024/103.

    10.  Altavilla, C., Boucinha, M., & Peydró, J.-L. (2017). Monetary policy and bank profitability in a low-interest rate environment (ECB Working Paper No. 2105).

    1. Androzick, M. (2019). Non-interest income and bank performance: Evidence from Liechtenstein banks. Financial Analysis Journal, 35(4), 101–115.

    12.  Albuquerque, B., & Mao, J. (2023). The zombie lending channel of monetary policy (IMF Working Paper WP/23/192). International Monetary Fund. IMF eLibrary

    13.  Avdjiev, S., & Jäger, M. (2022). Bank opacity – Patterns and implications (BIS Working Paper No. 992). Bank for International Settlements. Bank for International Settlements

    14.  Cuzzola, V., Barbieri, G., & Hałaj, G. (2025). Gaming the test? Window-dressing and portfolio similarity around the EU-wide stress tests (ECB Working Paper No. 3094). European Central Bank. European Central Bank

    1. Duan, J., & New, M. (2020). The role of liquidity in enhancing bank profitability: Evidence from the European banking sector. Journal of Economics and Finance, 44(2), 187–205.
    2. Dong, S., Wang, W., & Lee, C. (2021). The effects of monetary policy on the profitability and liquidity of Vietnamese banks. Asian Journal of Finance & Accounting, 13(3), 309–323.
    3. Hook, D. (2022). Credit theory of money and its implications on economic policy. Journal of Financial Economics, 124(2), 230–250. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.11.003

    18.  International Monetary Fund (IMF). (2025). Inflation and bank profits: Monetary policy trade-offs (Staff Discussion Note No. 2025/001).

    19.  International Monetary Fund. (2024). Determinants of Zombie Banks in Emerging Markets and Implications (IMF Working Paper). IMF eLibrary

    1. Koukouridis, A. (2025). Bank profitability in times of quantitative easing: The role of central bank transparency. Economies, 13(6), 161.
    2. Khalfaoui, H., & Derbali, A. (2021). Money creation process, banking performance and economic policy uncertainty: Evidence from Tunisian listed banks. International Journal of Social Economics, 48(8), 1175–1190.
    3. Khalaf, A., Benali, K., & Moussawi, M. (2024). The effect of income from loans on bank profitability in the MENA region. International Journal of Finance & Economics, 29(1), 140–155.
    4. Sila, S., Aydin, G., & Koc, M. (2019). Non-performing loans and their impact on banking profitability: Evidence from high public debt countries. Financial Markets, Institutions & Instruments, 28(4), 305–324.
    5. Werner, R. A. (2014). Can banks individually create money out of nothing? The theories and the empirical evidence. International Review of Financial Analysis, 36, 1–19.
    6. Xiong, W., Wang, L., & Lu, H. (2017). Modeling money creation by banks: Evidence from agent-based modeling. Journal of Economic Dynamics and Control, 75, 60–74.

    26.  Zheng, Y. (2020). Does bank opacity affect lending? Journal of Banking & Finance, 119. IDEAS/RePEc

     

دانش سرمایه‌گذاری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 خرداد 1405