دانش سرمایه‌گذاری

دانش سرمایه‌گذاری

شناسایی عوامل اثرگذار و اثرپذیر بر چارچوب رفتاری درباره سوت زنی تخلفات مالیاتی با استفاده از روش دیمتل فازی (Fuzzy DEMATEL)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حسابداری ، واحد امارات ، دانشگاه آزاد اسلامی ، دبی ، امارات متحده عربی
2 استاد، گروه حسابداری ،واحد تهران جنوب ، دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران،ایران
3 استادیار، گروه حسابداری،واحد تنکابن ، دانشگاه آزاد اسلامی ،مازندران ، ایران
4 استادیار، گروه حسابداری ، واحد چالوس ، دانشگاه آزاد اسلامی ،مازندران ،ایران
چکیده
رفتار سوت‌زنی تخلفات مالیاتی فرآیندی است که طی آن افراد با هدف حمایت از منافع عمومی، اقدام به گزارش فساد و تخلفات مالیاتی می‌کنند. این رفتار تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل فردی، سازمانی و اجتماعی قرار دارد و می‌تواند ابزاری کارآمد برای ارتقای شفافیت و تحقق عدالت مالیاتی محسوب شود. هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل اثرگذار و اثرپذیر بر رفتار سوت‌زنی تخلفات مالیاتی با بهره‌گیری از روش دیمتل فازی (Fuzzy DEMATEL) است. روش‌شناسی تحقیق مبتنی بر رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره (MADM) بوده و داده‌های (کیفی-کمی) پژوهش که در تابستان سال 1404 انجام شده است از طریق مصاحبه با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه مالیاتی، به روش گلوله‌برفی و تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری شده است. در تحلیل داده‌ها از کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده گردید. نتایج پژوهش منجر به شناسایی شش عامل کلیدی شامل: ترس از انتقام و تلافی‌جویی، شرایط سازمانی و فرهنگی مساعد، چارچوب قانونی و نظارتی، افزایش شفافیت و اعتماد عمومی، وجود کانال‌های رسمی و امن برای گزارش‌دهی و ویژگی‌های فردی سوت‌زن شد. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت که توجه به این عوامل در نهادهای مالیاتی و میان ذی‌نفعان مرتبط، نقشی اساسی در پیشگیری از تخلفات مالیاتی و ارتقای نظام مالیاتی ایفا خواهد کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Identifying Influencing and Influenced Factors on the Behavioral Framework Regarding Whistleblowing on Tax Violations Using the Fuzzy DEMATEL Method

نویسندگان English

Mohammad Ghasemi Gooraji 1
Roya darabi 2
Morteza hajiabbasi 3
Nemat Rostami mazouei 4
1 Department of Accounting ,UAE.C.,Islamic Azad University , Dubai,United Arab Emirates
2 Department of Accounting ,ST.C. , Islamic Azad University Tehran,Iran
3 Department of Accounting ,TO.C. , Islamic Azad University, Tonekabon,Mazandaran,iran
4 Department of Accounting ,Cha.C. , Islamic Azad University, chalus,Mazandaran,iran
چکیده English

رفتار سوت‌زنی تخلفات مالیاتی فرآیندی است که طی آن افراد با هدف حمایت از منافع عمومی، اقدام به گزارش فساد و تخلفات مالیاتی می‌کنند. این رفتار تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل فردی، سازمانی و اجتماعی قرار دارد و می‌تواند ابزاری کارآمد برای ارتقای شفافیت و تحقق عدالت مالیاتی محسوب شود. هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل اثرگذار و اثرپذیر بر رفتار سوت‌زنی تخلفات مالیاتی با بهره‌گیری از روش دیمتل فازی (Fuzzy DEMATEL) است. روش‌شناسی تحقیق مبتنی بر رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره (MADM) بوده و داده‌های (کیفی-کمی) پژوهش که در تابستان سال 1404 انجام شده است از طریق مصاحبه با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه مالیاتی، به روش گلوله‌برفی و تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری شده است. در تحلیل داده‌ها از کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده گردید. نتایج پژوهش منجر به شناسایی شش عامل کلیدی شامل: ترس از انتقام و تلافی‌جویی، شرایط سازمانی و فرهنگی مساعد، چارچوب قانونی و نظارتی، افزایش شفافیت و اعتماد عمومی، وجود کانال‌های رسمی و امن برای گزارش‌دهی و ویژگی‌های فردی سوت‌زن شد. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت که توجه به این عوامل در نهادهای مالیاتی و میان ذی‌نفعان مرتبط، نقشی اساسی در پیشگیری از تخلفات مالیاتی و ارتقای نظام مالیاتی ایفا خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها English

Model Development
Whistleblowing Behavior
Whistleblowing of Violations
Tax Violations
Fuzzy DEMATEL
1-      رستمی، مهدی، و رضایی، سارا. (۱۴۰۳). سوت‌زنی مالیاتی در ایران و سامانه‌های گزارش: مزایا، چالش‌ها و سیاست‌های پیشنهادی. فصلنامه پژوهش‌های مالیاتی. تهران: سازمان امور مالیاتی کشور.
2-      صفری، محمد؛ فتاح زیارانی، مریم ( 1398). شناسایی، مفهوم‌سازی و تبیین فرایند سوت زنی در سازمان، مطالعه موردی: شرکت سنگ آهن گهرزمین ، مدیریت فرهنگ سازمانی ، دوره چهل و نهم ، شماره شانزدهم .
3-      عاقلی، میثم؛ نیک منش، شمس الدین (1399 ). بررسی تاثیر عوامل رهبری سازمانی بر تمایل به سوت زنی، توسعه مدیریت و منابع انسانی و پشتیبانی، صص 1-35.
4-      عباسی، حسن، و طاهری، زهرا. (۱۴۰۲). تحلیل تأثیر سوت‌زنی بر انضباط مالی در شرکت‌های دولتی: رویکرد آمیخته. مجله پژوهش‌های حسابداری و حسابرسی. ۱۴(۴)، ۱۲۳۱۴۲.
5-      مطهری، سعید؛ تفتیان، اکرم و معین الدین، محمود (1401). تحلیل تأثیر سوت زنی بر انضباط مالی شرکت های دولتی، نشریه: حقوق اداری،10(32)، 204-239.
6-      موسوی، محمدرضا، و کاظمی، فاطمه. (۱۴۰۱). شناسایی و رتبه‌بندی پیش‌آیندهای افشاگری تخلف در ایران: مطالعه فراتحلیل. مجله پژوهش‌های مدیریت مالی. تهران.
7-      Bashir, Sajid and Rafigh Khattak., Hamid and Hanif., Ayesha and Naseer Chohan, Sara. (2011). Whistle-blowing in public sector organizations: evidence from pakistan, The American Review of Public Administration, 41 (3), 285296.
8-      Biegelman, M. T. (2010). Whistleblowing in the Tax-Fraud Context. In Whistleblowing in the Global Economy: How Effective Are Whistleblower Protection Laws? (pp. 177-196). Edward Elgar Publishing.
9-      Çeti̇nkaya, F. F., & Altintaş, M. (2021). The relationship between whistleblowing and mushroom management. Sosyal Bilimler Dergisi / Journal of Social Sciences, 31(2), 781-793.
10-  Chalouat, Iheb; Carrión-Crespo, Carlos; Licata, Margherita. (2021) "Law and practice on protecting whistle-blowers in the public and financial services sectors". International Labour Office, Geneva. Retrieved 17 March 2021.
11-  Cho, Y Jik., & Song, H. (2015). Determinants of Whistleblowing within Government Agencies, Public Personnel Management, 44 (4), 450472
12-  Johannesen, N., & Stolper, T. (2021). The deterrence effect of whistleblowing: An event study of leaked customer information from banks in tax havens. European Economic Review, 136, 103741. https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2021.103741
13-  Kaptein, M. (2022). How much you see is how you respond: The curvilinear relationship between the frequency of observed unethical behavior and the whistleblowing intention. Journal of Business Ethics: JBE, 175(4), 857-875. https://doi.org/10.1007s10551-020-04663-6.
14-  Kenny, K., Fotaki, M. (2023). The Costs and Labor of Whistleblowing: Bodily Vulnerability and Post-disclosure Survival. J Bus Ethics 182, 341364. https://doi.org/10.1007/s10551-021-05012-x.
15-  Lavena, C. F. (2016). Whistle-blowing: individual and organizational determinants of the decision to report wrongdoing in the federal government, American Review of Public Administration, Vol. 46, No.1, pp-113136.
16-  Lee, Grace, Pitman, Mark K., & Wright, Anthony. (2020). Social media, whistleblowing and corporate fraud. Journal of Business Ethics, 164(2), 285302. https://doi.org/10.1007/s10551-018-4075-y
17-  LEE, Yoojin; NG, Shaphan; SHEVLIN, Terry; and VENKAT, Aruhn. The deterrence effects of tax whistleblower laws: Evidence from New York’s False Claims Acts. (2025). Management Science. 71, (5), 3688-3712. Available at: https://ink.library.smu.edu.sg/soa_research/2059
18-  Lewis, D. (2021). Stigma and Whistleblowing: Should Punitive Damages be Available in Retaliation Cases? Industrial Law Journal.
19-  Marwaha, K. (2017). Corporate governance and whistle blowing in India: promises or reality? International Journal of Law and Management. media and online news adoption. New Media Society.7, 357.
20-  OECD (2023)."Tax Transparency and Whistleblower Protections: Global Trends." OECD Taxation Working Papers. 
21-  Okoro, U.K., Chineke, T.C. (2021). Whistleblowing on photovoltaic operations in Nigeria: panacea for sustainable development. Bull Natl Res Cent 45, 140. https://doi.org/10.1186/s42269-021-00598-8.
22-  Park, Heungsik, & Blenkinsopp, John. (2021). The influence of ethics training on whistleblowing intentions: Evidence from South Korea. Public Integrity, 23(5), 456471. https://doi.org/10.1080/10999922.2020.1861441
23-  Rafi pour, F. (2009). Social Cancer Corruption. Tehran: Publication Joint Stock Company. (In Persian) Researchers. London: Routledge.
24-  Rajeevan, S. (2019). Building a bulletproof whistleblowing environment: an accountant’s perspective. Asian Journal of Accounting Research, 5(1), 1531.
25-  Uygur, S.A., Napier, C.J. (2023). Understanding Fraud in the Not-For-Profit Sector: A Stakeholder Perspective for Charities. J Bus Ethics. https://doi.org/10.1007/s10551-023-05373-5.
26-  Wijaya & Asfiroyan (2020), "Whistleblowing on Tax Fraud - The Role of Monetary Incentives and Social Discrimination"

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 خرداد 1405