دانش سرمایه‌گذاری

دانش سرمایه‌گذاری

تحلیل تاثیر توسعه فین تک بر شمول مالی و رشد اقتصادی در ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا برزگر مروستی 1
صبا فرزام فر 2
افشین باغفلکی 3
1 دانشجوی دکتری مالی گرایش مهندسی مالی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دکتری مالی گرایش مهندسی مالی ،گروه حسابداری ،واحد کرمانشاه ، دانشگاه آزاد اسلامی،کرمانشاه ، ایران
3 گروه اقتصاد ،واحد کرمانشاه ، دانشگاه آزاد اسلامی،کرمانشاه ، ایران.
10.22034/jik.2026.79678.5060
چکیده
هدف این پژوهش، تحلیل تاثیر توسعه فین تک بر شمول مالی و رشد اقتصادی در ایران طی دوره 1388 الی 1404 با ارائه مدلی به ارتباط بین آنها پرداخته شد. داده های مربوط به شمول مالی و رشد اقتصادی از سامانه بانک مرکزی ایران گرد آوری شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کمی است. با توجه به نوسانات ساختاری اقتصاد ایران در دوره‌ی مورد بررسی (تحریم‌ها، توافق برجام، خروج آمریکا، همه‌گیری کرونا و تغییرات قیمت نفت)، فرض ثابت بودن ضرایب در طول زمان نمی‌تواند واقع‌گرایانه باشد، به همین دلیل، از مدل‌های رگرسیون خطی با ضرایب متغیر در زمان با استفاده نرم‌افزار R استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان داد که، سهم ارزشی فین‌تک اثر مثبت و معناداری بر رشد اقتصادی در کل دوره‌ی مورد بررسی داشته است. سهم ارزشی فین‌تک اثر مثبت و معناداری بر شمول مالی در سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۰ داشته است، اما این اثر در سال‌های اخیر (۱۴۰۱-۱۴۰۴) کاهش یافته و غیرمعنادار شده است. این موضوع نشان‌دهنده‌ی اشباع بازار، تغییر کیفیت شمول مالی و موانع ساختاری در سال‌های اخیر است. تورم مهم‌ترین عامل تخریب‌کننده‌ی رشد اقتصادی و شمول مالی بوده است و در اکثر سال‌های دوره اثر منفی و معناداری بر هر دو متغیر پاسخ داشته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که در ایران، توسعه‌ی فین‌تک با تأکید بر ارزش اقتصادی تراکنش‌های دیجیتال می‌تواند به بهبود رشد اقتصادی و شمول مالی منجر شود،
کلیدواژه‌ها
شمول مالی
رشد اقتصادی
فین تک
نرم افزار R
ایران

عنوان مقاله English

Analysis of the Impact of FinTech Development on Financial Inclusion and Economic Growth in Iran

نویسندگان English

Mohammadreza Barzegarmarvasti 1
Saba Farzamfar 2
Afshin Baghfalaki 3
1 Ph.D. Student of Finance, Major in Financial Engineering, Faculty of Economics, Management and Accounting, Yazd University, Yazd, Iran.
2 Ph.D. in Finance, Major in Financial Engineering ,Department of Accounting,Ker.C., Islamic Azad University, Kermanshah, Iran
3 Department of Economics,Ker.C., Islamic Azad University, Kermanshah, Iran.
چکیده English

The aim of this study was to analyze the impact of FinTech development on financial inclusion and economic growth in Iran over the period 2009–2025 by developing a model that examines the relationships among these variables. Data on financial inclusion and economic growth were collected from the Central Bank of the Islamic Republic of Iran. The present study is applied in terms of purpose and quantitative in terms of methodology. Given the structural fluctuations in the Iranian economy during the study period, including sanctions, the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA), the U.S. withdrawal from the JCPOA, the COVID-19 pandemic, and changes in oil prices, the assumption of constant coefficients over time is not realistic. Therefore, time-varying linear regression models were employed using R software. The findings showed that the value share of FinTech had a positive and statistically significant effect on economic growth throughout the study period. The value share of FinTech also had a positive and statistically significant effect on financial inclusion from 2009 to 2021; however, this effect weakened and became statistically insignificant in the more recent years (2022–2025). This finding may indicate market saturation, changes in the quality of financial inclusion, and structural constraints in recent years. Inflation was identified as the most important factor adversely affecting both economic growth and financial inclusion, exerting a negative and statistically significant effect on both dependent variables in most years of the study period. The findings indicate that, in Iran, FinTech development, particularly when measured in terms of the economic value of digital transactions, can contribute to improvements in economic growth and financial inclusion.

کلیدواژه‌ها English

Financial Inclusion
Economic Growth
FinTech
R Software
Iran

  1. 1.       ابونوری، عباسعلی، و تیموری، منیژه.. (1392). بررسی اثر توسعه مالی بر رشد اقتصادی: مقایسه‌ای بین کشورهای OECD و UMI. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 3(11)، 29-40

    2.       احمدیان، اعظم. (۱۴۰۴). پویایی اثر فین تک‌ها بر رشد اقتصادی در ایران. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، ۳۰(۱۰۳)، ۱۳۸–۱۷۷.

    3.       اعتمادی‌نیا، سوسن، شهبازی، کیومرث، و حسن‌زاده، خدیجه. (۱۴۰۳). تحلیل تکانه‌های مالی و نحوه اثرگذاری آن‌ها بر متغیرهای کلان اقتصادی با استفاده از مدل خودرگرسیون برداری آستانه‌ای. پژوهش‌های اقتصادی ایران، ۲۹(۹۸)، ۲۳۴–۲۶۹.

    4.       افشاری، زهرا، و جعفری، هدی. (۱۳۸۸). رابطه بین تعمیق مالی و رشد اقتصادی در کشورهای منطقه جنوب غرب آسیا. دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، ۲(4).

    5.       بالونژادنوری، روزبه، و شجری‌پور، شقایق. (۱۴۰۰). بررسی رابطه علیت میان رشد اقتصادی و شمول مالی: کاربردی از روش علیت بوت‌استرپ. فصلنامه نظریه‌های کاربردی اقتصاد، ۸(۴)، ۲۲۵–۲۵۲.

    6.       بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (۱۴۰۴). سری‌های زمانی متغیرهای اقتصادی. بازیابی شده از https://tsdview.cis.cbi.ir/single-data

    7.       بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (۱۴۰۴). آمار تراکنش‌های الکترونیکی. بازیابی شده از https://cbi.ir/simplelist/15758.aspx

    8.       توکلی، م.، صادقی، س.، و کریمی، م. (۱۳۹۹). تأثیر تورم بر رشد اقتصادی در ایران: رویکرد خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی. فصلنامه‌ی پژوهش‌های اقتصادی ایران، ۲۵(۸۳)، ۱۲۳-۱۴۵.

    9.       خلیلی عراقی، منصور، فرزین‌وش، اسدالله، و صدری، حامد. (۱۳۹۸). بررسی اثرات متغیر زمانی توسعه مالی بر رشد اقتصادی: مدل TVP-FAVAR. پژوهش‌های رشد و توسعه پایدار (پژوهش‌های اقتصادی)، ۱۹(3) ، ۳۱–۵۹.

    10.   دادگر، یدالله، و نظری، روح‌الله. (۱۳۸۷). بررسی تأثیر جهانی‌شدن تجارت بر اندازه دولت در ایران. پژوهشنامه بازرگانی، شماره ۴۸.1-38.

    11.   زینی‌وند، مریم، شریف‌نژاد، مریم، و حاجی، غلامعلی. (۱۴۰۵). شمول مالی و نوآوری: تحلیل غیرخطی اثر آن‌ها بر رشد اقتصادی در منتخبی از کشورهای در حال توسعه. پژوهش‌ها و چشم‌اندازهای اقتصادی، ۲۶(۲)، ۳۱–۶۹.

    12.   صدر، سیدکاظم. (۱۳۹۲). نقش نهادهای حقوقی اسلامی در تحول بازارهای مالی. فصلنامه پژوهش‌های پولی و بانکی، ۶(۱۶)، ۱–۲۶.

    13.   صفریان، روح‌الله، شهرام‌نیا، امیرمسعود، امام‌جمعه‌زاده، سیدجواد، و مسعودنیا، حسین. (۱۳۹۸). الگوی حکمرانی خوب و توسعه اقتصادی در ایران و ترکیه (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۷). رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، ۱۱(۲)، ۸۶–۱۱۱.

    1. عزتی‌شورگلی، احمد، و صحراپیشه، پریسا. (۱۳۹۷). نقش اعتبارات بانکی در اثرگذاری سیاست مالی: کاربرد الگوی TVAR. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، ۱۱(۳۸)، ۵۳۵–۵۶۴.
    2. عصاری، عباس، ناصری، علیرضا، و آقایی‌خوندابی، مجید. (۱۳۸۸). تأثیر توسعه مالی بر فقر و نابرابری در کشورهای عضو اوپک. پژوهش‌ها و چشم‌اندازهای اقتصادی، ۹(۳)، ۲۹–۵۱.
    3. فلاحتی ، علی و سپهبان قره بابا، اصغر، (1388) "اثران آزادسازی های تجاری و مالی براندازه دولت "مطالعه موردی ایران)، مطالعات اقتصاد بین الملل، سال بیستم، شماره دوم، ص 61-74.
    4. کرباسی، علیرضا، پیری، علیرضا، (1388) "بررسی رابطه میان آزادی تجاری و رشد اقتصادی در ایران (یک تحلیل همجمعی)" مجله دانش و توسعه، سال شانزدهم، شماره 27.
    5. محمدوند ناهیدی، محمدرضا، و جابری خسروشاهی، نسیم. (۱۳۸۹). بررسی اثر درجه باز بودن اقتصاد، جمعیت شاغل، سرمایه انسانی و شدت سرمایه بر روی مدیریت بهره‌وری نیروی کار در اقتصاد ایران. مدیریت صنعتی، سال پنجم، شماره 12.
    6. منصف، عبدالعلی، ترکی، لیلا، و علوی، جابر. (۱۳۹۲). تحلیل اثر توسعه مالی بر رشد اقتصادی. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی ،1990-2010
    7. هوشمند، محمود و دانش نیا، محمد. (1390). تاثیر توسعه مالی بر رشد اقتصادی در ایران. (e27696). اقتصاد پولی مالی، 18(2)، e27696
    8. یوسفی، محمدقلی، و مبارک، اصغر. (۱۳۸۷). بررسی مقایسه‌ای تأثیر آزادسازی مالی و تجاری بر رشد اقتصادی و توسعه مالی ایران. فصلنامه اقتصاد مقداری، شماره ۳ (پیاپی ۱۸)
    9. Ahamed, M. M., & Mallick, S. K. (2019). Is financial inclusion good for bank stability? International evidence. Journal of Economic Behavior & Organization, 157, 403–427. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2017.07.027
    10. Alalmaee, H. (2026). The impact of fintech investment on economic growth. Cogent Economics & Finance, 14(1), 2614002. https://doi.org/10.1080/23322039.2026.2614002
    11. Aloulou, M., Grati, R., Al-Qudah, A. A., & Al-Okaily, M. (2023). Does FinTech adoption increase the diffusion rate of digital financial inclusion? A study of the banking industry sector. Journal of Financial Reporting and Accounting, 22(2), 289–307. https://doi.org/10.1108/JFRA-05-2023-0224
    12. Amnas, M. B., Selvam, M., & Parayitam, S. (2024). FinTech and financial inclusion: Exploring the mediating role of digital financial literacy and the moderating influence of perceived regulatory support. Journal of Risk and Financial Management, 17(3), 108. https://doi.org/10.3390/jrfm17030108
    13. Ananzeh, I. E. N., Khalaf, L., & Khalawi, D. (2025). The role of Fintech and financial inclusion in the economic development of countries: A comparative analysis. Banks and Bank Systems, 20(1), 248–258. https://doi.org/10.21511/bbs.20(1).2025.20

     

    1. Anarfo, E. B., Abor, J. Y., & Osei, K. A. (2020). Financial regulation and financial inclusion in Sub-Saharan Africa: Does financial stability play a moderating role? Research in International Business and Finance, 51, 101070. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2019.101070
    2. Asif, M., Khan, M. N., Tiwari, S., Wani, S. K., & Alam, F. (2023). The impact of FinTech and digital financial services on financial inclusion in India. Journal of Risk and Financial Management, 16(2), 122. https://doi.org/10.3390/jrfm16020122
    3. Bai, H., Huang, L., & Wang, Z. (2024). Supply chain financing, digital financial inclusion and enterprise innovation: Evidence from China. International Review of Financial Analysis, 91, 103044. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2023.103044
    4. Casas, I., & Fernandez-Casal, R. (2022). tvReg: Time-varying coefficient linear regression for single and multi-equations in R. The R Journal, 14(1), 79–100
    5. Chinoda, T., & Mashamba, T. (2021). Financial inclusion, bank competition and economic growth in Africa. Journal of Economic and Financial Sciences, 14(1), a649. https://doi.org/10.4102/jef.v14i1.649
    6. Dahdal, A. M. (2023). FinTech in MENA: Social, political and legal dimensions. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.4407181
    7. Eshun, S. F., & Kočenda, E. (2025). Determinants of financial inclusion in Sub-Saharan Africa and OECD countries. Borsa Istanbul Review, 25(1), 34–56.
    8. Gai, K., Qiu, M., & Sun, X. (2018). A survey on FinTech. Journal of Network and Computer Applications, 103, 262–273. https://doi.org/10.1016/j.jnca.2017.10.011
    9. Goswami, S., Sharma, R. B., & Chouhan, V. (2022). Impact of financial technology (FinTech) on financial inclusion (FI) in rural India. Universal Journal of Accounting and Finance, 10(2), 483–497. https://doi.org/10.13189/ujaf.2022.100213
    10. Hannig, A., & Jansen, S. (2010). Financial inclusion and financial stability: Current policy issues (ADBI Working Paper No. 259). Asian Development Bank Institute.
    11. Johansson, E., Sutinen, K., Lassila, J., Lang, V., Martikainen, M., & Lehner, O. M. (2019). RegTech—A necessary tool to keep up with compliance and regulatory changes? ACRN Journal of Finance and Risk Perspectives, 8(Special Issue: Digital Accounting), 71–85.
    12. Kamble, P. A., Mehta, A., & Rani, N. (2024). Financial inclusion and digital financial literacy: Do they matter for financial well-being? Social Indicators Research, 171(3), 777–807. https://doi.org/10.1007/s11205-023-03264-w
    13. Kim, D.-W., Yu, J.-S., & Hassan, M. K. (2018). Financial inclusion and economic growth in OIC countries. Research in International Business and Finance, 43, 1–14. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2017.07.178
    14. Lee, I., & Shin, Y. J. (2018). FinTech: Ecosystem, business models, investment decisions, and challenges. Business Horizons, 61(1), 35–46. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2017.09.003
    15. Levine, R. (2005). Finance and growth: Theory and evidence. In P. Aghion & S. N. Durlauf (Eds.), Handbook of economic growth (Vol. 1, Part A, pp. 865–934). Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1574-0684(05)01012-9
    16. Li, G., Elahi, E., & Zhao, L. (2022). Fintech, bank risk-taking, and risk-warning for commercial banks in the era of digital technology. Frontiers in Psychology, 13, 934053. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.934053
    17. Liu, Q., Chan, K.-C., & Chimhundu, R. (2024). Fintech research: Systematic mapping, classification, and future directions. Financial Innovation, 10, 24. https://doi.org/10.1186/s40854-023-00524-z
    18. Morgan, P. J., & Pontines, V. (2018). Financial stability and financial inclusion: The case of SME lending. The Singapore Economic Review, 63(1), 111–124. https://doi.org/10.1142/S0217590818410035
    19. Narayan, S. W. (2019). Does FinTech matter for Indonesia’s economic growth? Buletin Ekonomi Moneter dan Perbankan, 22(4), 437–456. https://doi.org/10.21098/bemp.v22i4.1237
    20. Nwosu, N. T., & Ilori, O. (2024). Behavioral finance and financial inclusion: A conceptual review and framework development. World Journal of Advanced Research and Reviews, 22(3), 204–212. https://doi.org/10.30574/wjarr.2024.22.3.1726
    21. Nwafor, M. C., & Yomi, A. I. (2018). The nexus between financial inclusion and economic growth: Evidence from Nigeria. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 2(4), 143–149.
    22. Osabutey, E. L. C., & Jackson, T. (2024). Mobile money and financial inclusion in Africa: Emerging themes, challenges and policy implications. Technological Forecasting and Social Change, 202, 123339. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123339
    23. Pasali, S. S. (2013). Where is the cheese? Synthesizing a giant literature on causes and consequences of financial sector development (Policy Research Working Paper No. 6655). World Bank. https://doi.org/10.1596/1813-9450-6655
    24. Qizam, I., Berakon, I., & Ali, H. (2025). The role of halal value chain, Sharia financial inclusion, and digital economy in socio-economic transformation: A study of Islamic boarding schools in Indonesia. Journal of Islamic Marketing, 16(3), 810–840. https://doi.org/10.1108/JIMA-03-2024-0108
    25. Ratnawati, K. (2020). The impact of financial inclusion on economic growth, poverty, income inequality, and financial stability in Asia. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 7(10), 73–85.
    26. Rojas Cama, F., Emara, N., & Trabelsi, M. (2024). Financial inclusion and the informal sector. Research in International Business and Finance, 70(B), 102379. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2024.102379
    27. Rubini, A. (2019). FinTech in a flash: Financial technology made easy (3rd ed.). De Gruyter.
    28. Sant’Anna, D. A. L. M., & Figueiredo, P. N. (2024). Fintech innovation: Is it beneficial or detrimental to financial inclusion and financial stability? A systematic literature review and research directions. Emerging Markets Review, 60, 101140. https://doi.org/10.1016/j.ememar.2024.101140
    29. Sarma, M. (2015). Measuring financial inclusion. Economics Bulletin, 35(1), 604–611.
    30. Schuetz, S. W., & Venkatesh, V. (2020). Blockchain, adoption, and financial inclusion in India: Research opportunities. International Journal of Information Management, 52, 101936. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.04.009
    31. Schumpeter, J. A. (1911). The theory of economic development. Duncker & Humblot.
    32. Sethi, D., & Acharya, D. (2018). Financial inclusion and economic growth linkage: Some cross country evidence. Journal of Financial Economic Policy, 10(3), 369–385. https://doi.org/10.1108/JFEP-11-2016-0073
    33. Sethi, P., & Manocha, R. (2023). Impact of FinTech adoption on select macroeconomic variables in India: An ARDL approach. IIMS Journal of Management Science, 14(2), 155–179. https://doi.org/10.1177/0976030X221139662
    34. Shapiro, A. F., Mandelman, F. S., & Nuguer, V. (2022). Fintech entry, firm financial inclusion, and macroeconomic dynamics in emerging economies (Federal Reserve Bank of Atlanta Working Paper No. 2022-2). Federal Reserve Bank of Atlanta. https://doi.org/10.29338/wp2022-02
    35. Song, N., & Appiah-Otoo, I. (2022). The impact of FinTech on economic growth: Evidence from China. Sustainability, 14(10), 6211. https://doi.org/10.3390/su14106211
    36. Suryono, R. R., Budi, I., & Purwandari, B. (2020). Challenges and trends of financial technology (FinTech): A systematic literature review. Information, 11(12), 590. https://doi.org/10.3390/info11120590
    37. Wójcik, D. (2021). Financial geography I: Exploring FinTech—Maps and concepts. Progress in Human Geography, 45(3), 566–576. https://doi.org/10.1177/0309132520952865
    38. World Bank. (2012). The Global Findex Database 2011: Financial Inclusion. Washington, DC: World Bank.
    39. Yang, F., & Masron, T. A. (2024). Role of financial inclusion and digital transformation on bank credit risk. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 91, 101934. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2023.101934
    40. Yangdol, R., & Sarma, M. (2019). Demand-side factors for financial inclusion: A cross-country empirical analysis. International Studies, 56(2–3), 163–185. https://doi.org/10.1177/0020881719849246
دانش سرمایه‌گذاری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 20 مهر 1405