دانش سرمایه‌گذاری

دانش سرمایه‌گذاری

مدل بندی ساختاری مدیریت ریسک عملیاتی و ریسک عملیاتی در بانک‌ها

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
داریوش جباری 1
امید محمودی خوشرو 1
محمود رحمانی 2
1 گروه حسابداری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
2 گروه مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، ایران
10.22034/jik.2026.78775.4817
چکیده
شرایط بانک‌ها به گونه‌ای است که همواره با ریسک‌های متعددی از جمله ریسک عملیاتی رو به رو هستند. مدیریت ریسک عملیاتی فرآیند شناسایی، ارزیابی و اندازه‌گیری، تجزیه و تحلیل و واکنش مناسب نسبت به ریسک عملیاتی و نیز نظارت (شامل پایش و گزارش‌دهی و …) ، مستمر بر آن با توجه به شرایط متغیر محیطی (اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، تکنولوژیک و …) است. این تکنیک‌ها در کاهش تقلب، اشتباهات مدیریتی و کاستی کنترل‌ها و خطاهای تکنیکی اثرگذارند. هدف از انجام پژوهش حاضر ارائه الگویی برای مدیریت ریسک عملیاتی و ریسک عملیاتی در بانک‌ها است. این تحقیق در سال 1402 و 1403 انجام شد. بدین منظور پس از مطالعه متون تخصصی و نظرخواهی از 10 نفر از خبرگان در خصوص عوامل موثر بر مدیریت ریسک عملیاتی در بانک‌ها مولفه‌های اصلی و فرعی مشخص شدند. یافته‌ها در نهایت 5 مولفه اصلی شامل مولفه‌های راهبری شرکتی (با 7 مولفه فرعی)، مولفه‌های داخلی(با 6 مولفه فرعی)، مولفه‌های مالی (با 3مولفه فرعی)، معیارهای غیر مالی کارت ارزیابی متوازن (با 4 مولفه فرعی)، مولفه‌های محیطی ( با 6 مولفه فرعی) را شناسایی نمود. بعد از این مرحله رابطه مولفه های مدیریت ریسک عملیاتی با ریسک عملیاتی با مدل بندی ساختاری و نظرخواهی از 150 کارشناس بانکی بررسی شد. یافته‌ها نشان داد که مولفه های مدیریت ریسک عملیاتی با شناسایی، ارزیابی و پایش ریسک عملیاتی رابطه معنادار مثبتی دارند. ریسک عملیاتی با مولفه‌های مناسب مدیریت ریسک عملیاتی به فرصت تبدیل خواهند شد.
کلیدواژه‌ها
بانک­ها
ریسک عملیاتی
مدیریت ریسک عملیاتی

عنوان مقاله English

Structural modeling of operational risk management and operational risk in banks

نویسندگان English

dariush jabbari 1
omid Mahmoudi Khoshro 1
mahmood rahmani 2
1 Department of Accounting, Sa.C., Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
2 Department of Management, Sa.C., Islamic Azad University, Sanandaj, Iran
چکیده English

The conditions of banks are such that they always face many risks, including operational risk. Operational risk management is the process of identifying, evaluating and measuring, analyzing and reacting appropriately to operational risk as well as monitoring (including monitoring and reporting, etc.), continuously monitoring it according to changing environmental conditions (economic, social, political, technological, etc.). These techniques are effective in reducing fraud, management mistakes, lack of controls and technical errors. The purpose of this research is to provide a model for operational risk management and operational risk in banks. This research did in 2024 and 2025 years. For this purpose, after studying the specialized texts and asking the opinions of 10 experts regarding the factors affecting operational risk management in banks, the main and secondary components were determined. Findings Finally, 5 main components include corporate governance components (with 7 sub-components), internal components (with 6 sub-components), financial components (with 3 sub-components), non-financial criteria of the balanced scorecard (with 4 sub-components), identified environmental components (with 6 sub-components). After this stage, the relationship between operational risk management components and operational risk was investigated with structural modeling and opinion polls from 150 banking experts. The findings showed that operational risk management components have a significant positive relationship with operational risk identification, evaluation and monitoring. Operational risk will turn into opportunity with appropriate operational risk management components.

کلیدواژه‌ها English

Banks
operational risk
operational risk management
  1. اسدالهی، سید یحیی، طاهرآبادی، علی اصغر ، شاه ویسی، فرهاد و خیراللهی، فرشید . (1403). تحلیل پویای مدل جامع مدیریت ریسک در نظام بانکداری با استفاده از رویکرد تفکر سیستمی. دانش سرمایه‌گذاری، 13(49)، 123-152.
  2. اکبریان، صابر، انواری رستمی، علی اصغر، رضایی، نادر، عبدی، رسول. (1400). تاثیر شاخص‌های عملکرد اجتماعی بر ریسک اعتباری در صنعت بانکداری. دانش سرمایه‌گذاری، 10(40)، 729-745.
  3. بیدی، احمد، رهنمای رودپشتی، فریدون، غلامی جمکرانی، رضا، کردلوئی، حمید رضا، بکی حسکویی، مرتضی . (1403). پیش‌بینی نابسامانی شبکه‌ای نظام بانکی مبتنی بر ریسک‌های عملیاتی و مؤلفه‌های مالی رفتاری. دانش سرمایه‌گذاری، 13(52)، 1-40.
  4. پورجعفری، ابراهیم، نظام پور، عشرت، (1401). مرور ادبیات نظری مدیریت ریسک عملیاتی در پژوهش های حسابداری. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، 6(23)، 1250-1259.
  5. حبیبی، رضا، (1400)، تشریحی گام به گام مدیریت ریسک عملیاتی بانکی. مجله اقتصادی (دوماهنامه بررسی مسائل و سیاستهای اقتصادی)، دوره  ۲۱ (۳ و ۴)، صص ۱57-۱90.
  6. خلیلی، محمد، ذبیحی، علی،  فغانی ماکرانی، خسرو. (1403). تبیین مدلی برای تاثیر فرهنگ سازمانی و عوامل اقتضایی بر گزارشگری پایداری با رویکرد عملکرد اقتصادی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 13(50)، 319-338.
  7. داوری، مجیدرضا، پهلوانی قمی، معصومه، (1388)، مدیریت ریسک عملیاتی در بانک های تجاری، پژوهشنامه اقتصادی، شماره6، (ویژه نامه بانک).
  8. رهنمای رودپشتی، فریدون،  نقدی، سجاد. (1395). تجزیه و تحلیل نظری و کاربردی مدیریت هزینه میان سازمانی با تاکید بر تلفیق فرایند مدیریت ریسک و مدیریت هزینه. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 5(20)، 87-102.
  9. صادقی عمروآبادی، بهروز، یزدانی، محمد، (1399)، شناسایی و ارزیابی ریسک عملیاتی فرآیند مدیریت اطلاعات، ارتباطات و فعالیت‌های خدمات مشتریان بانک انصار، نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دوره ۹ (۳۱) ، صص۲۴۶-۲۲۱.
  10. طاهری، فاطمه، ستایش، محمدرضا، جنانی، محمد حسن و همت فر، محمود . (1404). ارائه مدل مدیریت دارائی‌ها و بدهی‌های بانک مبتنی بر مدیریت ریسک با استفاده از رویکرد پویایی‌شناسی سیستم‌ها. دانش سرمایه‌گذاری، 14(54)، 129-159.
  11. عرب، روح اله، آخوندرادکانی، منصوره، غلامرضاپور، محمد. (1400). تمرکز مشتری و اعتبار تجاری پرداختی به مشتریان: نقش تعدیلی ریسک عملیاتی و اهرم مالی. پژوهشنامه بازرگانی، 25(100)، 79-104.
  12. غلامرضا، منصوره، رهنمای رودپشتی، فریدون و فلاح شمس، میرفیض. (1405). ریسک نقدینگی و ریسک اعتباری بر ثبات بانک های دولتی و خصوصی و ارائه الگوی مناسب. دانش سرمایه‌گذاری، 15(57)، 249-273.
  13. فلاح شمس، میرفیض، سیاهکارزاده، محمدسجاد، (1398)، شناسایی، تبیین و اولویت بندی موانع اجرای مدیریت ریسک های عملیاتی در بانک های ایرانی، مجله دانش سرمایه گذاری، دوره 8، شماره 32،  صص171-193.
  14. قاسمی، بهروز، قریب گرکانی، سمیرا،  سرمد سعیدی، سهیل. (1399). ارائه مدل تاثیر ارزش های اخلاقی سازمان بر توانمندسازی مشتریان پست مدرن در صنعت بانکداری. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 9(33)، 285-295.
  15. قربانی، امیرحسن، نوربخش، عسگر و مظاهری، طهماسب . (1403). توسعه مدل تصمیم‌گیری چند معیاره برای مدیریت ریسک‌های عملیاتی نظام بانکداری کشور. دانش سرمایه‌گذاری، 13(52)، 911-938.
  16. محمدی، سید موسی، غلامی جمکرانی، رضا و فلاح شمس، میرفیض . (1402). بررسی تاثیر سرمایه اجتماعی مدیران بر ریسک بانک‌ها. دانش سرمایه‌گذاری، 12(48)، 245-262.
  17. موسوی شیری، محمود، توکل نیا، اسماعیل،  شاکری، ماهرخ. (1392). مشارکت حسابرسان داخلی در مدیریت ریسک بنگاه. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 2(7)، 29-48.
  18. نادری، حامد و رستگار، محمدعلی، (1402)، بررسی مدیریت ریسک عملیاتی در صنعت بانکی، اولین کنفرانس بین المللی توانمندی مدیریت، مهندسی صنایع، حسابداری و اقتصاد، بابل
  19. نادری، حامد، رستگار، محمد علی. (1401). به‌کارگیری روش فراترکیب در روش‌شناسی مدیریت ریسک عملیاتی بانکی. مدیریت دارایی و تامین مالی، 10(4)، 115-132.
  20. نیک پسند، محمود ، میرعرب، سیدعلیرضا و فرح بخش، ندا . (1404). ابزارهای مشتقه مالی و مدیریت ریسک؛ ارائه مدل و تبیین به روش گراندد تئوری. دانش سرمایه‌گذاری، 14(54)، 107-128.
  21. نیکبخت، محمدرضا،  رحیمی پور، اکبر. (1401). ارزیابی عملکرد سازمان با استفاده از مدل کارت امتیازی متوازن پایدار ( مورد مطالعه: بانک سرمایه). دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 11(41)، 63-79.
  22. Adwani, Rabail, (2025), Evaluating the Risk Management Strategies of Global Banks in the Digital Age (January 31, 2025). Contemporary Challenges in Multidisciplinary Research: A Collaborative Approach, Volume 1, No. 37. Pp. 391-404, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=5162034 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5162034
  23. Altaf, K., Ayub, H., Shabbir, M.S. and Usman, M. (2022), "Do operational risk and corporate governance affect the banking industry of Pakistan?", Review of Economics and Political Science, Vol. 7 No. 2, pp. 108-123.
  24. Bezshtanko, D. (2025). Ai And Bank’s Operational Risk Management. Three Seas Economic Journal, 6(2), 22-27. https://doi.org/10.30525/2661-5150/2025-2-4
  25. El Khadi, K., & Firano, Z. (2026). Systemic Operational Risk in Morocco’s Banking Sector: An Empirical Analysis Using Panel VAR. International Journal of Financial Studies, 14(1), 14. https://doi.org/10.3390/ijfs14010014
  26. Galletta, S., Goodell, J. W., Mazzù, S., &Paltrinieri, A. (2023). Bank reputation and operational risk: The impact of ESG. Finance Research Letters, 51, 103494. https://doi.org/10.1016/j.frl.2022.103494.
  27. Jadwani, Barkha, Shilpa Parkhi, and Pradip Kumar Mitra. (2024). Operational Risk Management in Banks: A Bibliometric Analysis and Opportunities for Future Research. Journal of Risk and Financial Management 17: 95. https://doi.org/10.3390/jrfm17030095
  28. Jarrow, R. A., (2008), Operational risk, Journal of Banking & Finance, Volume 32, Issue 5, May 2008, Pages 870-879.
  29. Ko, C., Lee, P. and Anandarajan, A. (2019), "The impact of operational risk incidents and moderating influence of corporate governance on credit risk and firm performance", International Journal of Accounting & Information Management, Vol. 27 No. 1, pp. 96-110.
  30. Oelrich, S., Slapničar, S. A rising tide of operational risk: new directions for management control research on core and novel risks. J Manag Control (2026). https://doi.org/10.1007/s00187-026-00418-y
  31. Sharifi, S., Haldar, A. and Rao, S.V.D.N. (2016), "Relationship between operational risk management, size, and ownership of Indian banks", Managerial Finance, Vol. 42 No. 10, pp. 930-942. https://doi.org/10.1108/MF-05-2015-0145
  32. Shu, H.-C., Chang, J.-H., Tsai, C.-F. and Yang, C.-W. (2023), "Impacts of Operational Risks and Corporate Governance on Corporate Bond Yield Spreads", Lee, C.-F. and Yu, M.-T. (Ed.) Advances in Pacific Basin Business, Economics and Finance (Advances in Pacific Basin Business, Economics and Finance, Vol. 11), Emerald Publishing Limited, Leeds, pp. 145-167.
  33. Sound practices for the management and supervision of operational risk , bassel committee on banking supervision, The final version of this document has been published in June 2011. http://www.bis.org/publ/bcbs195.htm.
  34. Wang, Y., Li, G., Li, J., Zhu, X., (2018), Comprehensive identification of operational risk factors based on textual risk disclosures, Procedia Computer Science, Volume 139, 2018, Pages 136-143.
دانش سرمایه‌گذاری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 آبان 1405