دانش سرمایه‌گذاری

دانش سرمایه‌گذاری

پیشایندها و پسایندهای توسعه سواد مالی دانش آموزان در ایران به روش آمیخته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهرداد کاکاعلی صومعه سرایی 1
مهدی خوشنود 2
مجتبی ملکی 3
1 گروه مهندسی مالی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
2 گروه مدیریت، واحد رودسر و املش، دانشگاه آزاد اسلامی، رودسر، ایران
3 گروه حسابداری، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
10.22034/jik.2025.78754.4812
چکیده
هدف اصلی مقاله حاضر، ارایهی الگو و برنامه‌ای برای توسعه سواد مالی دانش آموزان در
ایران و تخمین عوامل موثر بر آن است. تا از این رهگذر بتوان پیشایندها و پسایندهای رفتار
مالی دانش‌آموزان مورد مقایسه داد. پژوهش از نوع کاربردی و به صورت آمیخته انجام شده
است. در بخش کیفی از تئوری داده بنیاد و در بخش کمّی از تکنیک معادلات ساختاری استفاده
شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه محقق‌یافته جمع‌آوری شده
است. نمونه‌گیری نظری تا رسیدن به اشباع مقولهها ادامه یافت و با 8 نفر از خبرگان و معلمان
در نظام آموزش و پرورش مصاحبه صورت گرفت. سپس براساس رویکرد نظاممند نظریهای
استراوس و کوربین در سه گام اصلی کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی، مدل
رفتار مالی دانش‌آموزان با لحاظ مولفه‌ها پیشایندها و پیامدها ارائه گردید. سپس فرضیه‌های
تحقیق تدوین و در بخش کمّی فرضیه‌ها مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشان داده است که
متغیرهایی که تحت عنوان شرایط علّی شناسائی شدند همگی تاثیر مثبت و معنی‌داری با توسعه
سواد مالی دانش آموزان در نظام آموزش و پرورش کشور دارند. به‌گونه‌ای که تدوین
سرفصل‌های استاندارد بیشترین تاثیر را داشته است. سپس ویژگی‌های فردی دانش‌آموزان
تاثیر قابل توجهی داشته است. بکارگیری مهارت‌های مالی و فرهنگ‌سازی به ترتیب اثر مثبت
دارند. همچنین مشخص گردید توسعه سواد مالی دانش آموزان، شرایط دخیل و شرایط زمینه‌ای
همگی بر تدوین استراتژیی‌های اثر مثبت و معنی‌داری دارد که منجر به پیامدهایی برای نظام
آموزش و پرورش خواهد شد.
کلمات کلیدی: سواد مالی، دانش‌آموز، الگوی بومی، روش آمیخته.
کلیدواژه‌ها
سواد مالی
دانش‌آموز
الگوی بومی
روش آمیخته

عنوان مقاله English

Antecedents and Consequences of Developing Financial Literacy among Students in Iran Using a Mixed Method

نویسندگان English

mehrdad kakaali sowmehsarai 1
mehdi khoshnood 2
mojtaba maleki 3
1 Department of Financial Engineering, Ra.C., Islamic Azad University, Rasht, Iran
2 Department of Management, RoA.C., Islamic Azad University, Roudsar, Iran
3 Department of Accounting, Ra.C., Islamic Azad University, Rasht, Iran
چکیده English

The primary objective of this study is to propose a model and strategic framework for enhancing financial literacy among students in Iran and to estimate the key influencing factors. Through this approach, the antecedents and consequences of students’ financial behavior can be comparatively analyzed. The research adopts an applied and mixed-method design. In the qualitative phase, grounded theory methodology was employed, while the quantitative phase utilized structural equation modeling techniques. Data were collected via semi-structured interviews and a researcher-developed questionnaire. Theoretical sampling continued until category saturation was achieved, culminating in interviews with eight experts and educators within the Iranian educational system. Based on Strauss and Corbin’s systematic grounded theory approach, the financial behavior model of students was constructed through three core stages: open coding, axial coding, and selective coding, incorporating antecedents, components, and outcomes. Subsequently, research hypotheses were formulated and tested in the quantitative phase. Findings indicate that all variables identified as causal conditions exert a significant and positive impact on the development of financial literacy among students in Iran’s educational system. Among these, the formulation of standardized curricula had the strongest effect, followed by students’ individual characteristics. The application of financial skills and cultural promotion also demonstrated positive influences. Furthermore, it was revealed that the development of financial literacy, along with intervening and contextual conditions, significantly contributes to the formulation of effective strategies, ultimately leading to beneficial outcomes for the educational system.

کلیدواژه‌ها English

Financial literacy
student
indigenous model
mixed-method approach
آموزگار، لعیاالسادات و شهرستانی، سهیلا و محمودی، مرتضی (1398). بررسی تاثیر سواد مالی بر رفتار مالی دانشجویان حسابداری، دومین کنفرانس ملی تحقیقات بنیادین در مدیریت و حسابداری، تهران.
جعفری، احمد، خسروی، محبوبه و رحیمی، زهرا (1403). شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های سواد مالی در دورۀ پیش‌دبستانی، دوره 21، شماره 1 - شماره پیاپی 39، صص122-107.
حسنوند، علی، نورمحمدی، سیما، اجاق، رضا و جهانشاهی، ابوالفضل (1403). بررسی اهمیت و ضرورت آموزش سواد مالی در مدارس و تاثیر آن بر رفتارهای مالی دانش آموزان، اولین همایش بین المللی آموزش و پرورش با رویکرد مدارس هوشمند، معلمان خلاق و دانش آموزان متفکر در افق ۱۴۰۴،بوشهر،https://civilica.com/doc/2169349
خداپناه، مینا، دوایی، مهدی، موسی پور، نعمت‌اله و احمدی، غلامعلی (1400). زمینه ها و راهبردهای اجرای برنامه درسی سواد مالی برای دوره ابتدایی، دوفصلنامه نظریه و عمل در برنامه درسی، سال نهم، شماره 17، صص 394-361.
خداپناه، مینا، موسی‌پور، نعمت اله، دوایی، مهدی و احمدی، غلامعلی (1401). طراحی الگوی برنامه درسی سواد مالی برای دانش آموزان دوره ابتدایی، دوره 17، شماره 65، با تمرکز بر آموزش و برنامه درسی دوره ابتدایی، صص 74-47.
روشندل، آرمان، امیری، هادی و طغیانی، مهدی (1397).سواد مالی و ضرورت سنجش آن در نظام نوین آموزشی؛ مطالعه­ی موردی شهرستان شهررضا، رویکردهای نوین    آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه اصفهان، سال سیزدهم، شماره 1، شماره پیاپی 27، صص 86-67.
طباطبائی مزرعه نو، سیدجمال الدین، معین الدین، محمود و تفتیان، اکرم (1402). بررسی سواد مالی دانش آموزان دوره دوم متوسطه، دومین همایش الکترونیک پژوهشهای مدیریت کسب و کار اخلاقی، تهران.
فتحی چوبه، سیدمیلاد، براری نوکاشتی، صغری و ذوالفقاری،  مهدی (1405). شناسایی عوامل موثر بر سواد و رفتار مالی با تأکید بر شاخص‌های آموزش مالی و کاربرد آن در بازار سرمایه، دوره 15، شماره58، صص 728-695.
قناویزی، نرجس و اطهری، زینب السادات (1401). چگونگی آموزش سواد مالی و تأثیر آن بر کاهش مصرف گرایی دانش آموزان دورۀ ابتدایی شهرستان کاشان، رویکردهای نوین آموزشی سال 17 ، شماره 2 (پیاپی 36)، صص 40-21.
مولاپناه، محسن، نامور، یوسف، راستگو، اعظم، احمدلو، مجید، سلیمانی ملایوسف، توران (1402). بررسی وضعیت مؤلفه‌های سواد مالی در میان دانشجویان دانشگاه فرهنگیان، پژوهش‌های برنامه‌ریزی درسی و آموزش، دوره 13، شماره2، صص52-39.
ناصرالمعمار، احسان، سبحانی، عبدالرضا و حسنمرادی، نرگس (1400) . طراحی برنامه آموزش سواد مالی(مورد مطالعه: مدارس دوره اول متوسطه کشور)، فصلنامه علمی – پژوهشی سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دوره 5، شماره 1، صص 350-332.
وزارت آموزش و پرورش (1390). سند تحول بنیادین. تهران: وزارت آموزش و پرورش.
Amagir, A., Groot, W., Brink, H.M. , and Wilschut, A. (2019). SaveWise: the design of a financial education program in The Netherlands, Citizenship,Social and Economics Education18 (2), pp. 100-120.
Ben Douissa, I. (2019). Factors Affecting College Students’ Multidimensional Financial Literacy in the Middle East, nternational Review of Economics Education, doi: https://doi.org/10.1016/j.iree.2019.100173, pp.1-44.
Berlinger, E., Dömötör, B. Megyeri,K., Walter,G. (2025). Financial literacy of finance students: a behavioral gender gap, Volume 39, Issue 8, 6, Pages 116-133.
César Reisdorfer-da-Silva, R., Léia Becker. K., Mendes Vieira, .(2025). The impact of board games on the financial literacy of public-school students, Volume 114, 102331, https://doi.org/10.1016/j.socec.2024.102331.
Crawford, S. (2018). The Factors Influencing Interest, Processing, and Application of Financial Literacy Education as Perceived by Students in an Urban College Setting, Submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree Ed.D. in Executive Leadership, St. John Fisher College.
Creswell, J.W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research. 4th Edition. Boston: Pearson Publication
Cameron, M. P., Calderwood, R., Cox, A., Lim, S., & Yamaoka, M. (2014). Factors associated with financial literacy among high school students in New Zealand. International Review of Economics Education 16, pp. 12-21.
Cameron, M.P., Calderwood, R., Cox, A., Lim, S., & Yamaoka, M. (2013). Personal financial literacy among high school students in New Zealand, Japan, and the United States.Working Paper 13/04, Department of Economics, University of Waikato, Hamilton, New Zealand.
Daft, R. L. (2014). Management (12th ed.). Boston, MA: Cengage Learning.
Faulkner A.E.(2017). Financial literacy education in the United States: Exploring popular personal finance literature. Journal of Librarianship and Information Science.49(3), pp. 287-298.
Gallego-Losada, R., Montero-Navarro, A., Rodríguez-Sánchez, J. L., & González- Torres, T. (2022). Retirement planning and financial literacy, at the crossroads. A bibliometric analysis. Finance Research Letters, 44, 102109.
Gilenko, E., Chernova, A. (2021). Saving behavior and financial literacy of Russian high school students: An application of a copula-based bivariate probit-regression approach, Children and Youth Services Review 127 (2021) 106122, PP:1-11.
Hogarth, J. M. (2002). Financial literacy and family and consumer sciences. Journal of Family and Consumer Sciences: From Research to Practice, 94(1), 14-28.
Kozina, F. L. & Ponikvar, N. (2015). Financial literacy of first-year university students: The role of education, International Journal of Management, Knowledge and Learning, 4 (2), pp.241-255.
Klapper,L., Lusardi,A (2020). Financial literacy and financial resilience: evidence from around the world Financial Management, 49 (3), pp. 589-614.
Lusardi, A. & Mitchell, O. S. (2011). Financial literacy around the world: an overview, Journal of Pension Economics and Finance, 10(4),  pp.497-508.
Leong, S., Cheng, K. (2025). Empowering financially responsible students: A systematic literature review on the role of lecturers and sustainable pedagogies in financial literacy education, Cleaner and Responsible Consumption 17 (2025) 100288, https://doi.org/10.1016/j.clrc.2025.100288
Le Fur, E., Outreville, J-F. (2022). Financial literacy, education and risk aversion: a survey of French students, Managerial Finance, Volume 48, Issue 910, 10 January 2022, Pages 1530-1543
Md, A. S., & Ahmad, W. M. W. (2020). Financial Literacy among Malaysian Muslim Undergraduates. Journal of Islamic Accounting and Business Research. 8(11), pp. 1515-1529.
Mandell, L. (2008).Financial literacy of high school students. New York: Handbook of Consumer Finance Research, Springer,J.J. Xiao (Ed.), pp.163-183.
Potrich, A. C. G., Vieira, K. M. & Kirch, G. (2015). Determinants of Financial Literacy: Analysis of the Influence of Socioeconomic and Demographic Variables. Revista Contabilidade & Finanças,26(69), pp.362-377.
Scheresberg, Carlo (2013). Carlo de BassaFinancial Literacy and Financial Behavior among Young Adults: Evidence and Implications. Advancing Education in Quantitative Literacy, Volume: 6. Issue: 2. pp1-22.
Strauss, A. and Corbin, J. (2008). Pesquisa qualitativa: Técnicas e procedimentos para o desenvolvimento de teoriafundamentada. (2 ed.). Porto Alegre: Artmed.
Sumarno, Gimin, Noviana, E., Rasyid Ridlo, Z., Lutfiyatul Mursyidah, I. (2024). The analysis of the RBL-STEM application in improving student f inancial literacy in controlling consumptive behavior, Contents lists available at ScienceDirect, Heliyon, 10, E32382.  https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e32382
Salsabila, N.H., Sabila Hadi, T., Tambunan,N. (2024). The Influence of Financial Literacy on Student Financial Management Behavior, Education Achievment: Journal of Science and ResearchVolume 5 Issue 2, pp:578-586.
Thomas, B. & Subhashree, P. (2020). Factors that Influence the Financial Literacy among Engineering Students, 9th World Engineering Education Forum, WEEF 2019, Procedia Computer Science ,172 , pp.480–487.
Van Rooij, M., Lusardi, A., & Alessie, R. (2011). Financial Literacy, Retirement Planning, and Household Wealth. DNB Working Paper No. 313. Available at: https://www.dnb.nl/en/binaries/working%20paper%20313_tcm47-257145.pdf.
Walstad, W.B., Rebeck, K. & MacDonald, R.A. (2010). The effects of financial education on the financial knowledge of high school students. J. Consum. Aff. 44 (2) , pp.336–357.