دانش سرمایه‌گذاری

دانش سرمایه‌گذاری

رتبه ماتریسی تأثیر راهبری شرکتی و معیارهای مالی و عملیاتی بر حق الزحمه حسابرسی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا قربانی راوند 1
علی اکبر فرزین فر 1
حسین جباری 1
محمد اسماعیلی جوشقانی 2
داود کیانوش 3
1 گروه حسابداری، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.
2 گروه مدیریت، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.
3 گروه حسابداری و مدیریت دولتی، واحد نطنز، دانشگاه آزاد اسلامی نطنز، ایران.
10.22034/jik.2026.79051.4887
چکیده
عوامل داخلی و خارجی متعددی بر حق الزحمه حسابرسی شرکتهای بورسی اثرگذار است. این عوامل در دو دسته عوامل داخلی و خارجی قرار می گیرند. عوامل خارجی عمدتاً مرتبط با شرایط محیطی، قوانین، موسسات حسابرسی و نهادهای حرفه ای هستند و عوامل داخلی مرتبط با معیارهای راهبری شرکتی و معیارهای مالی و عملیاتی شرکت های بورسی هستند. هدف پژوهش حاضر مقایسه تأثیر مشخصه های راهبری شرکتی و مالی و عملیاتی شرکتهای بورسی بر حق الزحمه حسابرسی است. تحقیق از نوع اکتشافی و پیماشی است و در سال 1403و1404 انجام شد. مولفه های نهایی گرفته شده از مصاحبه های عمیق با 10 نفر از خبرگان به روش گلوله برفی است. در مرحله دوم از 20 نفر از خبرگان جهت مقایسه ماتریسی معیارها نظرخواهی شد. یافته ها نشان داد که در میان 5 مولفه فرعی عوامل راهبری شرکتی، ویژگی های هیأت مدیره به عنوان مهم ترین مولفه مشخص گردید و سپس ترتیب اهمیت تاثیر شامل مدیریت ریسک، کنترل های داخلی، مشخصه های کمیته حسابرسی و مشخصه های حسابرسی داخلی بودند. در میان 9 مولفه فرعی معیارهای مالی و عملیاتی، نقدینگی به عنوان مهم ترین مولفه و سپس ترتیب اهمیت تاثیر شامل هدف حسابرسی، سیاست های مالی شرکت، رقابت در بازار محصول، پیچیدگی کار، نوع صنعت، سودآوری، اندازه شرکت و مالکیت شرکت بودند. شرکتهای بورسی برای کاهش هزینه ها باید چارچوب نظام راهبری شرکتی و استانداردهای حسابداری را مورد توجه جدی قرار دهند.
کلیدواژه‌ها
راهبری شرکتی
معیارهای مالی و عملیاتی
حق الزحمه حسابرسی

عنوان مقاله English

Matrix ranking of the impact of corporate governance and financial and operational criteria on audit fees of companies listed on the Tehran Stock Exchange

نویسندگان English

mohammadreza ghorbaniravand 1
ali akbar farzinfar 1
hoseyn jabbari 1
mohammad esmaili joshaghani 2
Davod Kianoush 3
1 Department of Accounting, Kas.C., Islamic Azad University, Kashan, Iran
2 Department of Management, Kas.C., Islamic Azad University, Kashan, Iran
3 Department of Accounting and Public Administration, Nat.C., Islamic Azad University, Natanz, Iran
چکیده English

Numerous internal and external factors affect the audit fees of listed companies. These factors fall into two categories: internal and external factors. External factors are mainly related to environmental conditions, laws, audit firms and professional bodies, and internal factors are related to corporate governance standards and financial and operational standards of listed companies. The aim of this study is to compare the impact of corporate governance, financial and operational characteristics of listed companies on audit fees. The research is exploratory and survey type and was conducted in 2025. The final components were taken from in-depth interviews with 10 experts using the snowball method. In the second stage, 20 experts were surveyed to matrix compare of criteria. The findings showed that among the 5 sub-components of corporate governance factors, the characteristics of the board of directors were identified as the most important component, and then the order of importance of the impact included risk management, internal controls, audit committee characteristics, and internal audit characteristics. Among the nine sub-components of the company's financial and operational factors, liquidity was the most important component, followed by the order of importance of the impact including audit objective, company financial policies, product market competition, work complexity, industry type, profitability, company size, and company ownership. Listed companies should pay serious attention to the corporate governance framework and accounting standards to reduce costs.

کلیدواژه‌ها English

Corporate governance characteristics
financial and operational characteristics
audit fees
  1. آخوندی، میثاق و دهقان، عبدالمجید. (1401). بررسی برخی مکانیزم های حاکمیت شرکتی و تاثیر آن بر ارزش سهام و درآمد پیش بینی شده در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار. دانش سرمایه‌گذاری، 11(43)، 357-371.
  2. افخمی، محمد و فاضلی، نقی. (1403). تاثیر افشای مسائل عمده حسابرسی در گزارش حسابرس مستقل بر حق‌الزحمه حسابرسی و تاخیر در صدور گزارش حسابرس. پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، 4(15)، 8-31.
  3. برام زاده، ابراهیم ؛ واعظ، سید علی ؛ رکاب‌دار، قاسم (1403)، تأثیر انحراف از هنجارهای صنعت بر حق الزحمۀ حسابرسی با نقش تعدیلی ویژگی های حسابرس، پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی، شماره 64 ، صفحه - از 103 تا 128 )
  4. تیموریان، سید علی اکبر، مران جوری، مهدی ، علی خانی، رضیه و رستمی، نعمت . (1403). خودشیفتگی شرکای حسابرسی و حق‌الزحمه حسابرسی: نقش دوره تصدی و تعدد کاری حسابرس. پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، 5(18)، 8-33.
  5. جعفری،وحید ، پاک مرام،عسگر و محمدزاده سالطه،حیدر . (1402). نقش سازه های فرهنگ راهبری شرکتی و حقوق سرمایه گذاران در سلامت شرکت ها. دانش سرمایه‌گذاری، 12(47)، 93-112.
  6. خدابخشی، فرزاد و جهانی، امیرمسعود. (1404). بررسی تاثیر حق‌الزحمه حسابرسی و سهم مدیران بر اظهارنظر اصلاح شده حسابرس در شرکتهای پذیرفته شده بورس تهران. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 14(56)، 115-130.

7.       رحیمی، محمدمهدی و برزگری خانقاه، جمال و الهیاری، رضا، (1397)، مروری بر مبانی نظری حق الزحمه حسابرسی، پژوهش در حسابداری و علوم اقتصادی، سال دوم پاییز 1397 شماره 4 (جلد اول).

  1. رحیمیان، نظام الدین و جان فدا، رضا. (1393). نظام راهبری شرکتی و محدودیت های مالی (حساسیت سرمایه گذاری به جریان نقد). دانش سرمایه‌گذاری، 3(10)، 25-46.
  2. رشیدی، محسن و حاجی زاده، شکوفه. (1403). نرخ شکنی حق الزحمه حسابرسی در حسابرسی نخستین: پیامدها و اهمیت صاحبکار. حسابداری و منافع اجتماعی، 14(3)، 263-292.
  3. رمضان نژاد، علی، طالب نیا، قدرت الله، همت فر، محمود و رویایی، رمضانعلی. (1403). ارائه الگوی تعیین حق الزحمه حسابرسی در ایران با رویکرد مطالعه‌ی تطبیقی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، مقاله آماده انتشار.
  4. سپاسی، سحر و اسدی وصفی، مهدی. (1395). بیش‌اعتمادی مدیران و حق‌الزحمه حسابرسی با تأکید بر نقش کمیته حسابرسی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 5(19)، 129-138.
  5. سلیمانی امیر ی، غلامرضا ، خوئینی، مهین و جوانی قلندری، موسی. (1398). خودهمبستگی سود، نوسان سود و حق الزحمه حسابرسی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 8(32)، 111-126.
  6. شاهزاده حمزه، الهه و برهانی، سید عباس، (1403)، تاثیر ویژگی های هیئت مدیره بر رابطه بین موضوع های کلیدی حسابرسی و حق الزحمه حسابرسی، فصلنامه پژوهش های حسابداری و راهبری شرکتی، دوره: 3، شماره: 9
  7. عزیزی، صدیقه. (1402). بررسی تاثیر ساختار سرمایه و میزان نگهداشت وجه نقد بر حق‌الزحمه حسابرسی. مطالعات حسابداری و حسابرسی، انتشار آنلاین.
  8. عطائی شریف، عباس ، لشگری، زهرا و خسروی پور، نگار . (1400). اثر تعاملی توانایی مدیریت و درماندگی مالی بر حق الزحمه حسابرسی در چارچوب نظریه نمایندگی (شواهد تجربی: بورس اوراق بهادار تهران). دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 10(39)، 29-42.
  9. فرجی، امید، محمدرضائی، فخرالدین، نکونام، محدثه، جهانی، سمیه . (1403). نوع حسابرس و چسبندگی حق‌الزحمه حسابرسی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 13(49)، 275-294.
  10. فرهمند، اسماعیل، رهنما رودپشتی، فریدون ، یزدانیان، نرگس و شاهوردیانی، شادی. (1404). بررسی تاثیر عوامل راهبری شرکتی در رشد اقتصادی با لحاظ افشای اطلاعات در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادر تهران. دانش سرمایه‌گذاری، 14(55)، 503-530.
  11. قهرمانی­صغیر، حسنا، صراف، فاطمه و دارابی، رویا . (1400). نقش حاکمیت شرکتی در خوانایی گزارش هیات مدیره شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. دانش سرمایه‌گذاری، 10(39)، 69-84.
  12. محمدپور زرندی،محمدابراهیم ، مینویی،مهرزاد و طبایی زاده فشارکی،حمید . (1400). بررسی رابطه بین راهبری شرکتی و شاخص های سوداوری سرمایه گذاری در بانکهای تجاری ایران. دانش سرمایه‌گذاری، 10(39)، 265-282.
  13. محمدی، ناهید، بهار مقدم، مهدی و پورحیدری، امید. (1404). رابطه چسبندگی انتظارات مدیران و بازده آتی سهام با در نظر گرفتن رتبه‌‌بندی راهبری شرکتی. دانش سرمایه‌گذاری، 14(54)، 191-210.
  14. مشایخ، شهناز ، حکمت، هانیه و جمشیدی، پروانه . (1403). بررسی اثر خوانایی گزارش های مالی بر تاخیر گزارش حسابرسی، بندهای توضیحی و حق الزحمه حسابرسی. پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، 5(17)، 36-57.
  15. ملکیان، اسفندیار ، احمدپور، احمد، طالب تبار آهنگر، میثم . (1391). بررسی رابطه برخی از ساز وکارهای راهبری شرکتی، حق‌الزحمه حسابرسی و میزان مالکیت شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. نشریه پژوهش­های حسابداری مالی، 4(4)، 37-50.
  16. هاشمیان طاهری، فاطمه ، نسل موسوی، سید حسین و رمضانی، علی اکبر . (1402). شناسایی، طبقه‌بندی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر حق‌الزحمه خدمات حسابرسی: یک پژوهش تلفیقی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 12(48)، 139-160.
  17. Albitar, K., Gerged, A.M., Kikhia, H. and Hussainey, K. (2021), "Auditing in times of social distancing: the effect of COVID-19 on auditing quality", International Journal of Accounting & Information Management, Vol. 29 No. 1, pp. 169-178.
  18. Al-Qadasi, A., Baatwah, S.R. and Omer, W.K. (2023), "Audit fees under the COVID-19 pandemic: evidence from Oman", Journal of Accounting in Emerging Economies, Vol. 13 No. 4, pp. 806-824. https://doi.org/10.1108/JAEE-08-2021-0269
  19. Bell, T. B. , Peecher, M. E. , and Solomon, I.(2005). The 21st century public company audit: Conceptual elements of KPMG’s global audit methodology. Publisher, KPMG, LLP.
  20. Charles Vellutini, Georges Casamatta, Jean-François Morazzani, (2016), Risk-Based Audits: Principles and Implementation, Available in www.ecopa.com.
  21. Chung, H. and Kim, J.B. (2024), "Product market competition and audit fees: new evidence", Managerial Auditing Journal, Vol. 39 No. 6, pp. 648-667. https://doi.org/10.1108/MAJ-12-2023-4148
  22. Egbunike, C.F., Igbinovia, I.M., Okafor, K.J. and Mmadubuobi, L.C. (2023), "Residual audit fee and real income smoothing: evidence from quoted non-financial firms in Nigeria", Asian Journal of Accounting Research, Vol. 8 No. 1, pp. 66-79. https://doi.org/10.1108/AJAR-01-2022-0006
  23. Gerrard, I., Houghton, K. and Woodliff, D. (1994), "Audit Fees: : The Effects of Auditee, Auditor and Industry Differences", Managerial Auditing Journal, Vol. 9 No. 7, pp. 3-11. https://doi.org/10.1108/02686909410067534
  24. Harymawan, I., Putri, F.V., Ratri, M.C. and Nasih, M. (2023), "Busy CEOs and audit fees: evidence from Indonesia", Accounting Research Journal, Vol. 36 No. 6, pp. 497-514. https://doi.org/10.1108/ARJ-01-2023-0003
  25. Harymawan, I., Wardani, D.A.K. and Nowland, J. (2024), "Military directors and audit fees", Journal of Accounting in Emerging Economies, Vol. 14 No. 3, pp. 639-658. https://doi.org/10.1108/JAEE-06-2022-0158
  26. Hay, D., Rainsbury, E. and Van Dyk, D. (2023), "The effect of audit inspections on audit fees", Pacific Accounting Review, Vol. 35 No. 5, pp. 701-726. https://doi.org/10.1108/PAR-02-2023-0017
  27. Hoitash, R., Markelevich, A. and Barragato, C.A. (2007), "Auditor fees and audit quality", Managerial Auditing Journal, Vol. 22 No. 8, pp. 761-786. https://doi.org/10.1108/02686900710819634
  28. Jubb, C.A., Houghton, K.A. and Butterworth, S. (1996), "Audit fee determinants: the plural nature of risk", Managerial Auditing Journal, Vol. 11 No. 3, pp. 25-40. https://doi.org/10.1108/02686909610115222
  29. Kammoun, I. and Khoufi, W. (2023), "Sustainable performance, conditional conservatism and audit fees", Journal of Financial Reporting and Accounting, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JFRA-10-2022-0396
  30. Lenz, R. and Hahn, U. (2015), “A synthesis of empirical internal audit effectiveness literature pointing to new research opportunities”, Managerial Auditing Journal, Vol. 30 No. 1, pp. 5-33
  31. Mazza, T., Azzali, S. and Simonov, A. (2023), "Audit fee premium for national and local level of industry expertise in Italy", Managerial Auditing Journal, Vol. 38 No. 2, pp. 129-157. https://doi.org/10.1108/MAJ-05-2021-3146
  32. Muniandy, B. (2022), "Audit fees, board ethnicity and board independence: evidence from South Africa", Managerial Auditing Journal, Vol. 37 No. 4, pp. 409-437. https://doi.org/10.1108/MAJ-06-2020-2697
  33. Saleh Aly, S.A., Diab, A. and Abdelazim, S.I. (2023), "Audit quality, firm value and audit fees: does audit tenure matter? Egyptian evidence", Journal of Financial Reporting and Accounting, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/JFRA-04-2023-0203
  34. Saleh, M.A. and Ragab, Y.M. (2023), "Determining audit fees: evidence from the Egyptian stock market", International Journal of Accounting & Information Management, Vol. 31 No. 2, pp. 355-375. https://doi.org/10.1108/IJAIM-07-2022-0156
  35. Soepriyanto, G., Kristi, Y. and Setiawan, J. (2025), "Audit fees during the COVID-19 pandemic: empirical evidence from financial sector firms in Indonesia", Asian Journal of Accounting Research, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/AJAR-01-2024-0043
  36. Timothy, C., Miller, Michael Cipriano, Robert J. Ramsay, (2012) ,"Do auditors assess inherent risk as if there are no controls?", Managerial Auditing Journal, 27 ( 5), pp.448 – 461.
  37. Zhang, p.f., Shailer, G., (2021), Changes in audit effort and changes in auditors’ disclosures of risks of material misstatement, The British Accounting Review, Vol. 53, Issue 3, pp. 1-12.